Gemencheh: Rakan Tiket Perpaduan 2023 Kini Berlawan, dan Blok PAS 6,471 Undi Tiada Calon

Gemencheh terletak dalam Parlimen P.133 Tampin, di hujung selatan Negeri Sembilan bersempadan Johor. Menurut pengelasan kami ia kerusi luar bandar dan pekan kecil, kira-kira 61 pemilih bagi setiap kilometer persegi. Komposisinya bercampur: Melayu 61.8%, Cina 22.4% dan India 15.2%. Angka Melayu itu, walaupun majoriti, di bawah paras dua pertiga, jadi undi bukan Melayu di sini masih cukup besar untuk menentukan pemenang. Kerusi ini sudah lama menjadi kubu UMNO; UMNO memenanginya dalam setiap pilihan raya sejak 1986.

Pada PRN 2023, penyandang BN Suhaimizan Bizar mempertahankan Gemencheh dengan 8,905 undi menentang calon PN Tengku Abdullah Tengku Rakman daripada PAS, yang mendapat 6,471 undi. Majoritinya 2,434 daripada 15,376 undi sah. Di bawah pakatan perpaduan ketika itu, hanya BN mewakili blok perpaduan di sini; PH tidak meletakkan calon berasingan.

Beza bahagian undi antara dua calon itu ialah 15.8 mata peratusan. Angka ini kami sebut margin dua penjuru, iaitu jarak menang antara dua calon terkuat sesebuah kerusi, mengira undi mereka berdua sahaja. Kerana Gemencheh tiada calon ketiga pada 2023, margin dua penjuru ini sama tepat dengan majoriti dibahagi jumlah undi; kedua-duanya berbeza hanya apabila ada undi calon ketiga, dan di sini tiada. Yang mengubah kerusi ini bagi 2026 bukan angka 15.8 itu, tetapi strukturnya, iaitu bentuk pertandingan dan siapa lawan siapa, dan kita kembali kepadanya di penghujung.

Kubu UMNO yang bertahan, tetapi dengan blok pembangkang yang berubah bentuk

Empat keputusan terakhir Gemencheh menunjukkan satu kerusi yang tidak pernah jatuh dari tangan UMNO, tetapi lawannya bertukar wajah tiga kali.

Pada PRU13 (2013), pertandingan dua penjuru sahaja: BN 62.1% menentang calon PAS di bawah payung Pakatan Rakyat yang mendapat 37.9%. Ketika itu PAS duduk dalam pakatan pembangkang bersama DAP dan PKR, jadi undi 37.9% itu undi pembangkang yang lebih luas, bukan undi sehaluan PN hari ini.

Pada PRU14 (2018), pertandingan tiga penjuru, dan di sinilah keputusan mudah tersalah baca. BN menang dengan 47.4%, tetapi undi pembangkang berpecah dua: seorang calon menggunakan logo PKR tetapi sebenarnya mewakili kumpulan yang kemudian menjadi BERSATU, dan mendapat kira-kira 45.0%; PAS yang bertanding sendiri pula mendapat 7.6%. Kerana calon berlogo PKR itu bukan calon PH tulen, baris PH bagi Gemencheh pada 2018 terpapar sifar, dan dalam carta ini undi dua calon pembangkang yang berasingan itu digabungkan dalam satu lajur berlabel PN. Jangan anggap lajur 52.6% itu satu blok undi; ia dua calon berbeza yang tidak bergabung, dan BN sebenarnya menang kerusi itu kerana lawannya berpecah.

Pada PRU15 (2022) iaitu pilihan raya umum, keputusan Parlimen bagi saluran di Gemencheh menunjukkan BN 42.0%, PH 36.0%, dan blok PN 20.5%. Kali ini BN dan PH bertanding sebagai lawan, dan itu satu-satunya petunjuk terkini tentang bagaimana undi terbahagi antara mereka apabila keduanya bertanding berasingan. Sembilan bulan kemudian, pada PRN 2023, BN dan PH bergabung di bawah satu tiket dengan calon BN, dan tiket itu mendapat 57.9% menentang PAS 42.1%.

Satu perkara yang keputusan ini boleh dan tidak boleh beritahu. Keputusan hanya mengira undi, bukan menjejaki pengundi. Sama ada pengundi yang sama berpindah sokongan, atau digantikan pengundi lain, atau tinggal di rumah, jumlah undi tidak dapat menunjukkannya.

Jurang umur: had bawah sokongan warga emas dapat dipastikan, tetapi arahnya tidak

Mengikut anggaran, kadar keluar mengundi di Gemencheh meningkat mengikut umur: paling tinggi dalam kalangan warga emas (67.6%), diikuti golongan pertengahan umur (63.0%), dan paling rendah dalam kalangan golongan muda (58.1%). Golongan muda ialah kelompok pengundi terbesar di sini, dan anggaran ekologi, iaitu anggaran yang dikira daripada corak undi mengikut saluran dan bukan kiraan undi individu, menunjukkan mereka condong kepada PAS. Warga emas pula sebaliknya, kelompok terkecil tetapi anggaran menunjukkan mereka lebih menyokong tiket perpaduan.

Berapa kuat? Di sini kami membezakan anggaran daripada kepastian. Kami menggunakan satu ujian yang lebih ketat, dipanggil had Duncan-Davis. Ujian ini mengira julat paling rendah hingga paling tinggi yang boleh dipastikan daripada jumlah undi setiap saluran, tanpa meneka undi sesiapa, dengan satu andaian sahaja: kadar keluar mengundi setiap kumpulan dalam saluran yang sama lebih kurang serupa. Di Gemencheh, ujian ini tidak dapat mengesahkan arah jurang umur: beza antara sokongan warga emas dan sokongan golongan muda kepada perpaduan terletak antara -0.7 dan +50.1 mata, satu julat yang tetap merentasi sifar walaupun anggaran utama menunjukkan jurang yang lebar. Jadi walaupun anggaran menampakkan warga emas jauh lebih menyokong perpaduan, aritmetik tidak dapat memastikan arah itu, dan Gemencheh menyertai beberapa kerusi lain dalam siri ini yang gagal ujian arah umur.

Namun ujian yang sama mengesahkan satu had yang bermakna: warga emas memberi sekurang-kurangnya 59.8% undi mereka kepada tiket perpaduan pada 2023, iaitu satu majoriti mutlak (lebih separuh undi) dan lebih tinggi daripada purata kerusi (57.9%). Bagi golongan muda pula, had tertinggi yang boleh dipastikan ialah 60.5%, hanya sedikit di atas purata kerusi. Kedua-dua julat itu bertindih, dan itulah sebabnya arah antara mereka tidak dapat disahkan walaupun anggaran utama kelihatan jauh berbeza.

Undi kaum: had tertinggi Melayu dan had terendah Cina yang boleh dipastikan

Gemencheh kerusi bercampur, bukan kerusi Melayu majoriti besar: Melayu 61.8%, Cina 22.4%, India 15.2%. Kerana undi bukan Melayu di sini menghampiri empat daripada sepuluh pengundi, corak mereka penting kepada keputusan. Anggaran mengikut saluran menunjukkan pemilih bukan Melayu lebih menyokong tiket perpaduan pada 2023, manakala pemilih Melayu berpecah lebih rata antara perpaduan dan PAS. Itu selaras dengan kemenangan perpaduan 57.9% dalam kerusi yang hanya 61.8% Melayu: undi bukan Melayu menampung sebahagian kemenangan itu.

Berapa pasti? Had Duncan-Davis yang sama memberi dua fakta yang boleh dipastikan, dan meninggalkan selebihnya sebagai anggaran. Bagi pemilih Melayu, julatnya antara 34.9% dan 61.7% sokongan kepada perpaduan. Julat itu meliputi keputusan kerusi (57.9%), jadi aritmetik tidak dapat memastikan sama ada pemilih Melayu di atas atau di bawah purata. Tetapi ia mengesahkan satu had tertinggi: sokongan Melayu kepada perpaduan tidak melebihi 61.7%. Had itu penting kerana ia mematahkan bacaan mudah bahawa kerusi 61.8% Melayu ini dimenangi atas sokongan Melayu yang menyeluruh; separuh atau lebih pemilih Melayu sendiri boleh jadi menyokong PAS pada 2023.

Bagi pemilih Cina, blok mereka cukup tertumpu di beberapa saluran untuk kaedah ini nampak sesuatu, dan anggaran menunjukkan mereka lebih menyokong perpaduan. Daripada kiraan undi sahaja, yang dapat dipastikan hanya satu had terendah, iaitu 39.9% sokongan kepada perpaduan; kerana had itu di bawah separuh, ia sendiri tidak membuktikan majoriti pemilih Cina menyokong perpaduan, cuma sokongan mereka tidak kurang daripada 39.9%. Had tertinggi pula tersekat pada 100%: bloknya masih terlalu kecil dalam setiap saluran untuk aritmetik mengurungnya dari atas. Bagi pemilih India, jurang antara Melayu dan India merentasi sifar, jadi tiada arah yang boleh disahkan. Semua kecondongan kaum di atas, kecuali had tertinggi Melayu dan had terendah Cina itu, kekal anggaran yang tidak disahkan.

1 Ogos: pemilih baharu di kerusi majoriti 2,434

Carta di bawah menggunakan snapshot, iaitu rekod daftar pemilih pada satu tarikh tertentu dalam 2026, bukan lagi anggaran model kami. Jumlah rasmi pengundi berdaftar, atau Daftar Pemilih Pilihan Raya (DPPR), di seluruh Negeri Sembilan ialah 889,490, dan daftar rasmi SPR mengikut DUN yang diterbitkan pada hari penamaan 18 Julai mengesahkan angka Gemencheh, jadi angka ini muktamad, bukan anggaran.

Daftar Gemencheh membesar sedikit sahaja, daripada 24,600 nama pada 2023 kepada 24,916 pada 2026, tambahan bersih 316 orang. Namun di sebalik angka bersih yang kecil itu ada pusing ganti yang jauh lebih besar. Kira-kira 1,557 nama baharu masuk ke daftar sejak 2023, manakala jumlah yang hampir setara pula keluar kerana meninggal atau berpindah, meninggalkan pertambahan bersih 316 sahaja. Daripada 1,557 nama baharu itu, 1,307 ialah pengundi muda 18 hingga 21 tahun, dengan 999 daripadanya pasti belum layak mengundi pada PRN 2023, dan selebihnya pemilih yang berpindah masuk atau baharu berdaftar. Antara pengundi muda itu, 71.8% Melayu.

Mudah tergoda untuk membandingkan 1,557 nama baharu itu dengan majoriti 2,434. Bandingan itu mengelirukan atas dua sebab, sama seperti kerusi lain dalam siri ini. Pertama, nama dalam daftar bukan undi yang dibuang; pada kadar keluar mengundi 2023 (63.1%), 1,557 nama bersamaan kira-kira 980 undi sahaja. Kedua, majoriti 2,434 tidak memerlukan 2,434 pengundi bertukar fikiran, kerana setiap pertukaran menggerakkan dua undi sekali gus, jadi kira-kira 1,217 pertukaran sudah memadai. Walaupun begitu, dari segi bilangan nama pun, kumpulan pemilih baharu ini lebih kecil daripada majoriti 2023. Yang pasti hanya ini: tiada model dapat memastikan sama ada pemilih baharu ini akan keluar mengundi atau pihak mana yang akan mereka pilih.

Dua rakan tiket kini berlawan, dan blok PAS tanpa calon

Struktur 2026 kini muktamad, dan dua perkara mengubah Gemencheh sekali gus.

Pertama, tiket perpaduan 2023 terbelah. Pada 2023, kesemua undi tiket perpaduan itu diberikan kepada satu calon sahaja, iaitu Suhaimizan Bizar atas tiket BN, dengan sokongan PH; PH tidak meletakkan calon berasingan. Bagi 2026, PH memfailkan calonnya sendiri, Abd Latif A Tambi daripada AMANAH, jadi dua rakan yang dahulu berkongsi satu tiket kini berdiri sebagai lawan. Suhaimizan, penyandang yang memenangi kerusi ini pada 2023, mempertahankannya atas tiket BN. Abd Latif pula wajah baharu di kerusi ini; simpanan rekod pilihan raya kami tidak menunjukkan dia pernah bertanding kerusi ini sebelum ini. Maka pengundi yang menyokong tiket perpaduan 2023 kini terpaksa memilih antara dua bekas rakan pakatan, dan sebahagian daripada mereka mungkin juga tidak keluar mengundi atau berpaling ke tempat lain; keputusan lama itu bukan blok tetap yang boleh dibahagi dengan yakin.

Bagaimana undi itu mungkin terbahagi? Petunjuk terdekat ialah PRU15 (2022), satu-satunya keputusan terkini apabila BN dan PH bertanding sebagai lawan: BN 42.0% berbanding PH 36.0%, iaitu BN mendahului kira-kira 6 mata. Tambah pula Suhaimizan membawa kelebihan penyandang. Jadi di atas kertas BN memulakan dengan kedudukan lebih baik dalam pembahagian ini, tetapi 6 mata itu bukan jurang yang selamat, dan angka 2022 itu diambil ketika PN masih ada di atas kertas undi, keadaan yang tidak berulang pada 2026.

Kedua, blok PAS 2023 tiada calon. Di Gemencheh, tiada calon PN dan tiada calon BERSATU pada 2026; pertandingannya dua penjuru antara BN dan PH sahaja. Maka 6,471 undi yang diberikan kepada PAS pada 2023, iaitu 42.1% kerusi ini, tiada calon lagi untuk disokong di atas kertas undi. Ke mana perginya undi itu ialah soalan terbuka, dan kami tidak menganggapnya berpindah bulat-bulat ke mana-mana pihak. Sebahagian pengundi PAS mungkin tinggal di rumah kerana tiada calon sehaluan; sebahagian, kerana melihat UMNO lebih dekat dengan pendirian Melayu-Islam mereka, mungkin condong kepada BN; sebahagian lagi mungkin memilih PH. Kiraan sahaja tidak dapat mengesahkan mana-mana arah ini; ia satu blok undi yang besar dan belum tentu arahnya, bukan undi yang boleh diagihkan dengan yakin.

Perhatikan mengapa kerusi ini lebih terbuka daripada margin 15.8 matanya. Biasanya, di kerusi yang penyandang menang selesa, tapak kemenangan kekal utuh manakala pencabar berpecah. Di Gemencheh keadaannya terbalik daripada gambaran mudah itu: tapak kemenangan 2023 sendiri yang berpecah, kerana BN dan PH kini berlawan, manakala blok yang kalah pula lenyap calonnya. Jadi angka 15.8 mata itu keputusan 2023, bukan jarak yang perlu diatasi pada 2026.

Tetapi jangan tersalah baca ini sebagai ramalan PH menang, mahupun BN kalah. Gemencheh kubu UMNO sejak 1986; Suhaimizan penyandang yang menang di sini; dan dalam keputusan BN-lawan-PH terkini pada 2022, BN mendahului PH. Yang pasti hanya bentuk pertandingan: dua penjuru, dengan tiket perpaduan 2023 terbelah antara dua calon dan blok PAS 2023 tanpa calon. Dua soalan menentukan malam 1 Ogos. Pertama, berapa banyak daripada undi perpaduan 57.9% itu kekal dengan BN dan berapa banyak mengalir kepada calon PH. Kedua, ke mana perginya 6,471 undi PAS yang kini tanpa calon, dan berapa ramai antara pengundinya yang keluar mengundi.

Gemencheh kekal di tangan UMNO merentasi empat dekad, dan penyandangnya Suhaimizan mempertahankannya sekali lagi pada 2026. Tetapi kali ini kerusi ini bukan pertandingan dua blok yang biasa. Tiket perpaduan yang menang pada 2023 kini terbelah, kerana BN dan PH berdiri sebagai lawan; dan blok PAS yang kalah pada 2023 pula tanpa calon. Dua soalan menentukan sama ada UMNO mengekalkan Gemencheh: bagaimana pengundi tiket perpaduan 57.9% terbahagi antara BN dan PH, dan ke mana perginya 6,471 undi PAS yang kini tanpa calon. Bentuk pertandingan sudah tetap, dua penjuru; jawapan kepada dua soalan itu yang menentukan malam 1 Ogos.